مرابطون قريب چهار ماه اشبيليه را محاصره كردند و المعتمد و لشكرش بشدت از آن دفاع نمودند . شهر در برابر حمله‌هاى مرابطون همچنان استوار ايستاده بود ، تا آنجا كه گويند سردار مرابطون سير بن ابى بكر گفت : « اگر به شهر مشركان حمله كرده بودم اينهمه از خود دفاع نمىكردند . » « 5 » در خلال اين مدت جماعتى از اهل شهر از دشمنان بنى عباد آتش شورش داخلى را برافروختند ، آن‌سان كه امر دفاع مختل شد و مقدمات ورود مرابطون فراهم مىآمد . المعتمد بن عباد بر كارشان واقف شد ، ولى به توصيهء سرداران لشكرش از اعدام آنان خوددارى كرد ؛ تنها اعمالشان را زير نظر گرفت . عاقبت مرابطون به يارى اين خائنان توانستند در روز پنجم رجب رخنه‌اى دربار و ايجاد كنند . اين رخنه در كنار دروازهء الفرج نزديكى نهر بود . المعتمد بن عباد خبر يافت و بر فور با افواجى از لشكرش براى طرد سپاهيان دشمن كه به درون آمده بودند روان گرديد . المعتمد زره بر تن نداشت . پوشش او جامه‌اى بود نازك . در اين هنگام يكى از سواران مرابطى نيزه‌اى به زير بغلش زد . المعتمد بر او تاخت و با شمشير دو نيمه‌اش نمود . مرابطون از همان رخنه گريختند و رخنه را به هم آوردند . اما عصر همان روز اتفاق ناگوار ديگرى افتاد . افواجى از سپاه مرابطون توانستند خود را به كشتيهايى كه در وادى الكبير پهلو گرفته بودند برسانند و آتش در آنها زنند . بيشتر كشتيها نابود شدند . مردم دريافتند كه خط دفاعى شهر ضعيف شده است ؛ از اين‌رو دچار رعب و وحشت شدند و بسيارى راه فرار پيش گرفتند ؛ بعضى از راه نهر و بعضى از فراز باروها يا راه آبها . همه‌جا هرج‌ومرج بود و علامات حادثه آشكار . طى اين مدت سير بن ابى بكر قواى خود را گردآورده بود تا آخرين ضربه را فرود آورد . اين ضربه در روز يكشنبهء بيست و دوم ماه رجب سال 484 ه / هفتم سپتامبر سال 1091 م « 6 » فرود آمد . مرابطون از ناحيهء وادى الكبير حمله‌اى سخت كردند و چون

--> ( 5 ) . امير عبد اللّه : التبيان ، ص 170 . ( 6 ) . رجوع كنيد به امير عبد اللّه : التبيان ، ص 170 . ابن ابى زرع نيز با آن موافق است ( روض القرطاس ، ص 101 ) . المراكشى روز يكشنبهء 21 رجب 484 ه ضبط كرده ( المعجب ، ص 77 ) و ابن الخطيب 20 رجب 484 ه ( اعمال الاعلام ، ص 164 ) . ما روايت نخستين را كه با تواريخ مسيحيان نيز موافق است برگزيديم : هفتم سپتامبر برابر است با بيست و دوم رجب .